Tác giả : Luật sư Đan (Luật sư Trung Quốc tại Việt Nam)

Chế độ hôn nhân của Philippines là một trong những lĩnh vực pháp luật có tính đặc thù và nhạy cảm xã hội nhất của quốc gia này. Nó không chỉ liên quan đến tư cách pháp lý dân sự của cá nhân tự nhiên, mà còn ảnh hưởng đến việc áp dụng các quan hệ pháp luật khác như thừa kế, chế độ tài sản, nghĩa vụ cấp dưỡng, v.v.

Trong hệ thống pháp luật, chế độ hôn nhân của Philippines ban đầu được quy định trong Bộ luật Dân sự Philippines (Civil Code of the Philippines), sau đó được Bộ luật Gia đình Philippines năm 1987 (the Family Code of the Philippines, Sắc lệnh hành pháp số 209 – EXECUTIVE ORDER NO. 209) thay thế và hoàn thiện.

Bài viết này sẽ tập trung phân tích khung chế độ hôn nhân theo Bộ luật Dân sự, đồng thời so sánh và làm rõ một cách ngắn gọn các nội dung bổ sung và cải cách được quy định trong Bộ luật Gia đình.

Quá trình hình thành và phát triển của chế độ hôn nhân: Từ Bộ luật Dân sự đến Bộ luật Gia đình

Bộ luật Dân sự Philippines (Civil Code of the Philippines), được ban hành và có hiệu lực vào năm 1950, ban đầu có một chương riêng và hoàn chỉnh về hôn nhân — Phần thứ nhất, Chương III “Hôn nhân” (Điều 52–101) — quy định về bản chất, hiệu lực, nghĩa vụ cũng như các trường hợp vô hiệu của hôn nhân.

Đến năm 1987, Tổng thống Corazon Aquino đã ký ban hành Bộ luật Gia đình (Family Code), có hiệu lực từ năm 1988. Bộ luật này chủ yếu thay thế các quy định liên quan đến hôn nhân và gia đình trong Bộ luật Dân sự, nhằm phản ánh tốt hơn tinh thần của Hiến pháp Philippines về bảo vệ gia đình và phụ nữ.

Tuy nhiên, một số điều khoản của Bộ luật Dân sự (chẳng hạn như quy định về ảnh hưởng của hôn nhân đối với di chúc và chế độ tài sản) vẫn còn được áp dụng; hơn nữa, tinh thần và nguyên tắc của Bộ luật Dân sự vẫn tiếp tục thấm nhuần trong nền tảng của hệ thống pháp luật hôn nhân hiện nay.

Sự kế thừa của Bộ luật Gia đình và hiệu lực pháp lý hiện hành

1. Định nghĩa và bản chất của hôn nhân

Theo Điều 1 của Bộ luật Gia đình Philippines:

“Marriage is a special contract of permanent union between a man and a woman entered into in accordance with law for the establishment of conjugal and family life.” (Hôn nhân là một hợp đồng đặc biệt về sự kết hợp vĩnh viễn giữa một người nam và một người nữ, được xác lập theo quy định của pháp luật nhằm xây dựng đời sống vợ chồng và gia đình.)

Hôn nhân là một sự kết hợp hợp pháp, vĩnh viễn giữa nam và nữ, nhằm hình thành quan hệ vợ chồng và đời sống gia đình — một chế định xã hội được Nhà nước bảo hộ.

Phân tích trọng điểm:

– Sự kết hợp vĩnh viễn: Philippines là một trong số rất ít quốc gia trên thế giới cấm ly hôn, thể hiện quan điểm hôn nhân không thể tùy tiện chấm dứt.

– Hôn nhân hợp pháp: Chỉ công nhận hôn nhân giữa nam và nữ được đăng ký theo đúng trình tự pháp luật; các hình thức chung sống không hôn thú (cohabitation) không được hưởng quyền lợi như vợ chồng hợp pháp.

– Tính chất hợp đồng dân sự: Dù được coi là “hợp đồng đặc biệt”, hôn nhân vẫn chịu sự điều chỉnh của các nguyên tắc chung của hợp đồng dân sự, như tự nguyện, đồng ý và đủ năng lực pháp lý khi giao kết.

2. Các điều kiện thiết yếu để kết hôn (Essential Requisites)– Điều 2
   Để một cuộc hôn nhân được công nhận hợp pháp, phải có đầy đủ các điều kiện sau:

– Hai bên kết hôn phải là nam và nữ, đồng thời có năng lực pháp lý để kết hôn;

– Hai bên tự nguyện và đồng thuận bày tỏ ý chí kết hôn trước mặt người có thẩm quyền hợp pháp.

3. Các điều kiện hình thức (Formal Requisites) – Điều 3
   Một cuộc hôn nhân hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện hình thức sau:

– Do người chủ lễ có thẩm quyền hợp pháp (authorized solemnizing officer) chủ trì;

– Có giấy phép kết hôn (marriage license), trừ các trường hợp được pháp luật miễn trừ;

– Hai bên phải đích thân có mặt, bày tỏ sự đồng ý trước người chủ lễ và ít nhất hai nhân chứng thành niên, đồng thời ký vào giấy chứng nhận kết hôn (marriage certificate).

4. Hậu quả pháp lý khi thiếu điều kiện – Điều 4

Hôn nhân thiếu điều kiện thiết yếu hoặc hình thức bắt buộc sẽ bị coi là vô hiệu ngay từ đầu (void ab initio).

Nếu chỉ có sai sót về hình thức, nhưng hai bên kết hôn trong sự ngay tình và hợp lý, hôn nhân có thể vẫn được công nhận hiệu lực trong một số trường hợp nhất định; tuy nhiên, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

5. Yêu cầu về độ tuổi và năng lực kết hôn – Điều 5 và Điều 14

– Nam và nữ tại Philippines phải đủ 18 tuổi mới được phép kết hôn.

– Người từ đủ 18 tuổi nhưng chưa đủ 21 tuổi khi kết hôn phải có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.

– Người từ đủ 21 tuổi trở lên có thể kết hôn mà không cần sự đồng ý của ai khác.

– Pháp luật nghiêm cấm tuyệt đối việc kết hôn khi chưa đủ 18 tuổi; hành vi vi phạm sẽ khiến hôn nhân vô hiệu và có thể dẫn đến truy cứu trách nhiệm hình sự.

Các trường hợp hôn nhân vô hiệu và hôn nhân có thể bị hủy bỏ
(Đối chiếu giữa Bộ luật Dân sự và Bộ luật Gia đình Philippines)

1. Hôn nhân vô hiệu ngay từ đầu (Void Ab Initio)

Hôn nhân được coi là vô hiệu tuyệt đối nếu vi phạm một trong các điều kiện cơ bản sau:

– Kết hôn giữa những người có quan hệ huyết thống gần gũi, bao gồm họ hàng trực hệ hoặc bên thân thích trong phạm vi bốn đời;

– Kết hôn khi vẫn đang trong tình trạng hôn nhân hợp pháp với người khác (trường hợp song hôn hoặc tái hôn khi chưa ly hôn hoặc chưa hủy hôn hợp lệ);

– Một hoặc cả hai bên không đủ điều kiện kết hôn, ví dụ chưa đủ tuổi hợp pháp;

– Không có nghi thức hôn lễ hợp pháp (thiếu người chủ lễ có thẩm quyền hoặc không tuân thủ thủ tục bắt buộc);

– Kết hôn nhằm mục đích gian dối, như che giấu bệnh lý nghiêm trọng hoặc lừa dối vì mục đích khác.

2. Hôn nhân có thể bị hủy bỏ (Voidable Marriage)

Hôn nhân vẫn được xem là có hiệu lực cho đến khi có phán quyết của tòa án tuyên hủy, nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:

– Một bên không tiết lộ bệnh lý nghiêm trọng về thể chất hoặc tâm thần trước khi kết hôn;

– Hôn nhân được giao kết trong tình trạng say xỉn, mất năng lực hành vi tạm thời, hoặc bị cưỡng ép, đe dọa;

– Một bên có hành vi gian dối hoặc che giấu thông tin quan trọng trước hôn lễ;

– Sự đồng ý kết hôn không xuất phát từ ý chí thật sự của một bên.

Lưu ý:

Mặc dù pháp luật Philippines không cho phép ly hôn, nhưng vẫn có cơ chế pháp lý cho phép chấm dứt hoặc vô hiệu hóa quan hệ hôn nhân thông qua:

– Tuyên bố hôn nhân vô hiệu (Declaration of Nullity of Marriage) – áp dụng với các hôn nhân vô hiệu ngay từ đầu;

– Hủy hôn (Annulment) – áp dụng với các hôn nhân có thể bị hủy bỏ (voidable).

Hai cơ chế này là các biện pháp thay thế ly hôn hợp pháp được tòa án Philippines công nhận.

Chế độ tài sản trong hôn nhân và các thỏa thuận liên quan

1. Theo quy định của Bộ luật Gia đình Philippines, chế độ tài sản mặc định trong hôn nhânlà chế độ tài sản cộng đồng tuyệt đối (Absolute Community of Property).
2. Hai bên có thể, trước khi kết hôn, ký kết thỏa thuận tiền hôn nhân(Marriage Settlement) theo đúng hình thức pháp luật, để lựa chọn chế độ tài sản khác, chẳng hạn như chế độ tài sản riêng biệt (Complete Separation of Property).

Khuyến nghị thực tiễn

1. Khi trích dẫn khái niệm hoặc định nghĩa về hôn nhân, phải căn cứ vào Điều 1 của Bộ luật Gia đình, tránh nhầm lẫn với cấu trúc và quy định trong Bộ luật Dân sự cũ.
2. Khi nghiên cứu lịch sử pháp luật về hôn nhân hoặc các vụ án cũ, có thể tham khảo chương hôn nhân trong Bộ luật Dân sựđể hiểu bối cảnh lập pháp trước đây.
3. Đối với các cuộc hôn nhân được thiết lập trước năm 1988, cần kiểm tra xem có áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự tại thời điểm đó hay không, vì thời hiệu luật có thể ảnh hưởng đến quyền tài sản và hiệu lực pháp lý.
4. Thỏa thuận tiền hôn nhânphải được lập đúng theo quy định pháp luật và đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền ở Philippines; nếu không, sẽ không có hiệu lực thay đổi chế độ tài sản mặc định.

Kết luận

Chế độ hôn nhân của Philippines được xây dựng trên nền tảng giá trị tôn giáo sâu sắc và quan niệm đạo đức gia đình bền vững, lấy hôn nhân làm trung tâm trong việc xác lập tư cách pháp lý và quyền – nghĩa vụ dân sự của cá nhân. Mặc dù Bộ luật Gia đình hiện là văn bản pháp luật chủ đạo điều chỉnh hôn nhân, nhưng Bộ luật Dân sự vẫn là cơ sở nền tảng giúp hiểu và vận dụng các nguyên tắc hôn nhân trong hệ thống pháp luật Philippines. Đối với các cá nhân hoặc tổ chức có kế hoạch xây dựng gia đình, lập kế hoạch tài sản hoặc tiến hành hoạt động liên quan đến lĩnh vực hôn nhân – gia đình tại Philippines, việc nắm vững tiến trình lịch sử và quy tắc pháp lý hiện hành của chế độ hôn nhân là bước đầu tiên và quan trọng nhất để đảm bảo tuân thủ pháp luật và kiểm soát rủi ro.

——————————————————————————————————————

Thông báo đặc biệt

Không được phép sao chép bất kỳ nội dung văn bản, hình ảnh, âm thanh và video (nếu có) trong bài viết này khi chưa được ủy quyền. Nếu có nhu cầu chia sẻ hoặc trích dẫn, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được ủy quyền, đồng thời phải ghi rõ nguồn và thông tin tác giả khi chia sẻ.

Nội dung của bài viết này chỉ nhằm mục đích trao đổi thông tin và không đại diện cho quan điểm, đề xuất hoặc cơ sở ra quyết định pháp lý của Chi nhánh Văn Phòng Luật sư Ying Ke Thành phố Bắc Kinh tại Hà Nội hoặc Đội ngũ luật sư của văn phòng. Nếu bạn cần hỗ trợ tư vấn pháp lý hoặc phân tích chuyên môn, vui lòng liên hệ với chúng tôi.

——————————————————————————————————————

Nếu bạn có nhu cầu pháp lý đầu tư vào nước ngoại vui lòng liên hệ với chúng tôi như sau:

Chi nhánh Văn phòng luật sư Yingke thành phố Bắc Kinh tại Hà Nội

Địa chỉ: Lô A1L3-04+05, tòa A1 Dự án Ecolife Capitol, 58 Tố Hữu, phường Mễ Trì, Quận Nam Từ Liêm, Hà Nội

Người liên hệ: Luật sư Zhang Zhi Dan

Điện thoại: + 84 859600354（Việt Nam）

Zalo:  (+86)13481033546